یا مقلب القلوب و الابصار

یا مدبر الیل والنهار

یا محول الحول والا حوال

حول حالنا الی احسن الحال

نوروز

سخن تازه از نوروزگفتن دشوار است . نوروز یک جشن ملی است . جشن ملی را همه میشناسند که چیست ،  نوروز هر ساله بر پا میشود و هر ساله از ان سخن میرود . بسیار گفته اند و بسیار شنیده اید ؛ به تکرار نیازی نیست ؟ چرا ، هست . مگر نوروز را خود مکرر نمیکنید ؟ پس سخن از نوروز را نیز مکرر بشنوید . در علم و ادب تکرار ملال اور است و بیهوده ؛ "عقل" تکرار را نمی پسندد ؛ اما״ احساس״ تکرار را دوست دارد ، طبیعت تکرار را دوست دارد ، جامعه به تکرار نیازمند است . طبیعت را از تکرار ساخته اند ؛ جامعه با تکرار نیرومند میشود(1) ، احساس با تکرار جان میگیرد (2) و نوروز داستان زیبایی است که در ان ، طبیعت ، احساس و جامعه هر سه دست اندر کارند .

 نوروز که قرن های دراز است که بر همه ی جشن های جهان فخر می فروشد ، از ان رو" هست" که یک قرار داد مصنوعی اجتمایی و یا یک جشن تحمیلی سیاسی نیست ، جشن جهان است و روز شادمانی زمین ، اسمان و افتاب ، و جوش شکفتن ها و شور زادنها و سرشار از هیجان هر" اغاز".

جشن های دیگران ، غالبا " انسان ها را از کارگاه ها ، مزرعه ها ،دشت و صحرا ، کوچه و بازار ، باغها و کشتزار ها ، درمیان اطاق ها و زیر سقف ها و پشت در های بسته جمع میکند : کافه ها ، کاباره ها ، زیر زمین ها سالن ها ،  خانه ها ... در فضایی گرم از نفت ، روشن از چراغ ، لرزان از دود، زیبا از رنگ و اراسته از گلهای کاغذی ، مقوایی ، مومی ، بوی کندر و عطر و ... اما نوروز دست مردم را میگیرد و از زیر سقف ها ، در های بسته ، فضا های خفه ، لای دیوار های بلند و نزدیک شهر ها و خانه ها ، به دامن ازاد و بی کرانه ی طبیعت میکشاند :گرم از بهار رو شن از افتاب ، لرزان از هیجان افرینش و افریدن ، زیبا از هنر مندی باد و باران ، اراسته با شکوفه ، جوانه ، سبزه و معطر از : بوی باران ، بوی پونه بوی خاک ،

 شاخه های شسته ، باران خورده ، پاک" ...

 نوروز تجدید خاطره ی بزرگی است : خاطره ی خویشاوندی انسان با طبیعت . هر سال این فرزند فراموشکار که ، سرگرم کار های مصنوعی و ساخته های پیچیده ی خود، مادر خویش را از یاد می برد ، با یاد اوری های وسوسه امیز نوروز ، به دامن وی باز می گردد و با او ، این بازگشت و تجدید دیدار را جشن می گیرد . و فرزند در دامن مادر، خود را باز می یابد   و مادر ، در کنار فرزند ،  چهره اش از شادی می شکفد ، اشک شوق میبارد ، فریاد های شادی می کشد ، جوان می شود ، حیات دوباره میگیرد . با دیدار یوسفش بینا و بیدار می شود .

تمدن مصنوعی ما هر چه پیچیده تر و سنگین تر میگردد ، نیاز به بازگشت و بازشناخت طبیعت را در انسان حیاتی تر می کند و بدینگونه است که نوروز ، بر خلاف سنت ها که پیر می شوند و فرسوده و گاه بیهوده ، رو به توانایی میرود و در هر حالت ، اینده ای جوان تر و درخشان تر دارد ، چه ، نوروز راه سومی است که جنگ دیرینه ای را که از روزگار لاءو تزو  و کنفسیوس تا زمان روسو و ولتر درگیر است به اشتی میکشاند .

نورو تنها فرصتی برای اسایش ، تفریح و خوشگذرانی نیست ؛ نیاز ضروری جامعه ، خوراک حیاتی یک ملت نیز هست . دنا یی که بر تغییر و تحول ، گسیختن و زایل شدن ، در هم ریختن و از دست رفتن بنا شده است ، جایی که در ان ، انچه ثابت است و همیشه پایدار ، تنها تغییر است و نا پایداری ؛ چه چیز می تواند ملتی را ، در برابر عرابه ی بیرحم زمان_ که بر همه چیز میگذرد و له میکند و میرود ، هر پایه ای را می شکند و هر شیرازه ای را می گسلد _از زوال مصون دارد ؟

هیچ ملتی با یک نسل و دو نیل شکل نمی گیرد ؛ ملت ،  مجموعه ی پیوسته ی نسل های متوالی بسیار است ، اما زمان ، این تیغ بی رحم ، پیوند نسلها را قطع میکند ؛ میان ما و گذشتگانمان _ انها که روح جامعه ی ما و ملت ما را ساخته اند _ دره ی هولناک تاریک حفر شده است ؛ قرن های تهی مارا از انان جدا ساخته اند ؛ تنها سنت ها هستند که پنهان لاز چشم جلاد زمان ، ما را از این در ه ی هولناک گذر می دهند و با گذشته هایمان  اشنا میسازند.  در چهره ی مقدس این سنت ها است که ما حضور انان را در زمان خویش ، کنار خویش ودر"خود خویش" ؛ احساس میکنیم ؛ حضور خود را در میان انان می بینیم و جشن نوروز یکی از استوار ترین و زیبا ترین سنت ها است .

در ان هنگام که مراسم نوروز را بپا میداریم ؛ گویی خود را در همه ی نوروز هایی که هر ساله در این سرزمین بر پامی کرده اند  ، حا ضر میابیم و در این حال ، صحنه های تاریک و روشن و صفحا ت سیاه و سفید تاریخ ملت کهن ما در برابر دیدگان ما ورق می خورد ، رژه می رود . ایمان به اینکه نوروز را ملت ما هر ساله در این سرزمین بر پا می داشته است ،این اندیشه های پر هیجان را در مغزمان بیدار میکند که : اری ، هر ساله ! حتی همان سالی که اسکندر چهره ی این خاک را به خون ملت ما رنگین کرده بود ، در کنار شعله های مهیبی که از تخت جمشید زبانه میکشید ، همانجا ، همان وقت ، مردم مصیبت زده ی ما نوروز راجدی تر و با ایمان بیشتر بر پا میکردند ؛ اری ، هر ساله ! حتی همان سال که سربازان قتیبه بر کناره ی جیحون سرخ رنگ ، خیمه بر افراشته بودند و مهلب خراسان را پیاپی قتل عام می کردند ، در ارا مش غمگین شهر های مجروح و در کنار اتشکده های سرد و خاموش نوروز را گرم و پر شور جشن می گرفتند .

تاریخ از مردی در سیستان خبر  میدهد که در ان هنگام که عرب سراسر این سرزمین را در زیر شمشیر خلیفه ی جا هلی ارام کرده بود ، از قتل عام شهر ها و ویرانی خانه ها و اوارگی سپاهیان می گفت و مردم را می گریاند و سپس چنگ خویش را بر می گرفت و می گفت :  "ابا تیمار ؛ اندکی شادی باید " ! نوروز در این سالها و در همه ی سالهای هما نندش ، شادی یی این چنین بوده است ، عیاشی و بی خودی نبوده است ، اعلام ماندن ، ادامه داشتن و بودن این ملت بوده و نشانه ی پیوند با گذشته ای که زمان و حوادث ویران کننده ی زمان همواره در گستن ان میکوشیده است .

نوروز همه وقت عزیز بوده است ؛ در چشم مغان ، در چشم موبدان ، در چشم مسلملنان و در چشم شیعیان مسلمان ، همه نوروز را عزیز شمرده اند و با زبان خویش از ان سخن گفته اند ، حتی فیلسوفان و دانشمندان که گفته اند " نوروز روز نخستین افرینش است که اورمزد دست به خلقت جهان زد و شش روز در این کار بود و ششمین روز ، خلقت جهان پایان گرفت و از این رو است که نخستین روز فروردین را هورمزد نام داده اند و ششمین روز را مقدس شمرده اند " .

چه افسانه ی زیبایی ؛ زیبا تر از واقعیت ! راستی مگر هر کسی احساس نمی کند که نخستین روز بهار ، گویی نخستین روز افرینش است . اگر روزی خدا جهان را اغاز کرده است ، مسلما" ان روز ، این  نوروز بوده است . مسلما" بهار نخستین فصل و فروردین نخستین ماه و نوروز نخستین روز افرینش است . هرکز خدا جهان را و  طبیعت را با پاییز یا زمستا ن  یا تابستا ن اغاز نکرده است . مسلما" اولین روز بهار ، سبزه ها روییدن اغاز کرده اند و رودها رفتن و شکوفه ها سر زدن و جوانه ها شکفتن ، یعنی نوروز .

بیشک ، روح در این فصل زاده است و عشق در این روز سر زده است و نخستین بار ، افتاب در نخستین نوروز طلوع کرده است و زمان با وی اغاز شده است .

اسلام که همه ی رنگهای قومیت را زدود و سنت ها را دگرگون کرد ، نوروز را جلای بیشتر داد ، شیرازه بست و انرا ، با پشتوانه ای استوار ، از خطر زوال در دوران مسلمانی ایرانیان ، مصون داشت . انتخاب علی به خلافت و نیز انتخاب علی به و صایت ، هر دو در این هنگام بوده است ، و چه تصادف شگفتی ! انهمه  خلوص و ایمان و عشقی که ایرانیان در اسلام به علی داشتند پشتوانه ی نوروز شد . نوروز که با جان ملیت زنده بود ، روح مذهب نیز گرفتد ؛ سنت ملی و نژادی ، با ایمان مذهبی و عشق نیرو مند گشت ، مقدس شد و در دوران صفویه ، رسما" یک شعار شیعی گردید مملو از اخلاص و ایمان و همراه با دعاها و اوراد ویژه ی خویش . انچنان که یک روز نوروز و عاشورا در یک روز افتاد و پادشاه صفوی ان روز را عاشورا گرفت و روز بعد را نوروز !

نوروز-- این پیری که غبار قرن های بسیار بر چهره اش نشسته است – در طول تاریخ کهن خویش ، روزگاری در کنار مغان ، اوراد مهر پرستان را خطاب به خویش می شنیده است ؛ پس از ان در کنار اتشکده های زرتشتی ، سرود مقدس موبدان و زمزمه ی اوستا و سروش اهورامزدا را به گوشش می خوانده اند ؛ از ان پس با ایات قران وزبان الله از او تجلیل میکرده اند و اکنون ، علاوه بر ان با نماز و دعای تشیع و عشق به حقیقت علی و حکومت علی ، او را جان می بخشند ودر همه ی این چهره های گوناگونش ، این پیر روزگار الود که در همه ی قرن ها و در همه ی نسل ها و همه ی اجداد ما _ از اکنون تا روزگار افسانه ای جمشید باستانی  _ زیسته است و با همه مان بوده است ، رسالت بزرگ خویش را ، همه وقت ، با قدرت و عشق و وفاداری و صمیمیت انجام داده است و ان ، زدودن رنگ پژمردگی و اندوه از سیمای این ملت نومید و مجروح است و در امیختن روح مردم این سرزمین بلا خیز با روح شاد و جانبخش طبیعت و ، عظیم تر از همه ، پیوند دادن نسلها ی متوالی این قوم _ که بر سر چهار راه حوادث تاریخ نشسته و همواره تیغ جلادان و غارتگران و سازندگان کله منار ها بند بندش را از هم میگسسته است و نیز پیمان یگانگی بستن میان همه ی دلهای خویشاوندی که دیوار عبوس و بیگانه ی دوران ها در میان  شان حا یل میگشته و دره ی عمیق فراموشی میانشان جدایی می افکنده است .

و ما ،  در این لحظه و در این نخستین لحظات اغاز افرینش ، نخستین روز خلقت ، روز اورمزد ، اتش اهورایی نوروز را باز بر میافروزیم و در عمق وجدان خویش ، بپایمردی خیال ، از صحرا های سیاه و مرگ زده ی تهی  می گذریم و در همه ی نوروز هایی که در زیر اسمان پاک  و افتاب روشن سرزمین ما بر پا می شده است ، با همه ی زنان و مردانی که خون انان در رگهای ما می دود و روح انان در دل هایمان می زند شرکت میکنیم و بدین گو نه ،" بودن خویش را "، بعنوان یک ملت در تند باد ریشه بر انداز زمانها و اشوب گسیختن ها و دگرگون شدن ها خلود میبخشیم و ، در هجوم این قرن دشمنکامی که ما را با خود بیگانه ساخته و ، "خالی از خویش "برده ی رام و طعمه ی زدوده از " شخصیت " این غرب  غارتگر کرده است ، در این میعادگاهی که همه ی نسلهای تاریخ و اساطیر ملت ما حضور دارند ، با انان پیمان وفا می بندیم و " امامت عشق " را از انان به ودیعه میگیریم که " هرگز نمیمیریم " و " دوام راستین " خویش را به نام ملتی که در این صحرای عظیم بشری ، ریشه در عمق فرهنگی سرشار از غنی و قداست و جلال دارد و بر پایه ی " اصالت خویش " ، در رهگذر تاریخ ایستاد ه است ، بر صحیفه ی عالم ثبت " کنیم .

نوروز / کویر : معلم همیشه زنده ام علی شریعتی

نوشته شده در چهارشنبه 2 فروردین 1385 و 11:03 ق.ظ توسط majid

ویرایش شده در - و -